رشته علوم سیاسی دانشگاه پیام نور ارومیه

هدف از ایجاد این وبلاگ کمک به دانشجویان رشته علوم سیاسی دانشگاه پیام نور واحد ارومیه می باشد .اینجانب خود از دانشجویان علوم سیاسی واحد ارومیه می باشم .این محلی است برای پرداختن به اندیشه های مطرح سیاسی ،اجتماعی، فرهنگی وعلمی و … در جوامع اسلامی بخصوص در ایران عزیزمان می باشد، که صد البته من مدعی حق انحصاری در ابراز این نقطه نظرات نبوده و نیستم، و به آرای اساتید فن و دانشجویان هم رشته ای خودم و بازدید کنندگان محترم (در صورت رعایت اصل احترام متقابل) ارج نهاده و برای آن احترام قائل هستم،

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو)
نویسنده : حبیب - ساعت ۱٢:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱/٢۸
 

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو)

 
   (North   Atlantic Treaty Organization)

  

ناتو واژه مخفف عبارت انگلیسی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی است.که در حال حاضر 28 کشور از آمریکای شمالی و اروپا عضو آن هستند.

 

     ادامه مطلب ......................................

 


 سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو)

 
   (North   Atlantic Treaty Organization)  

ناتو واژه مخفف عبارت انگلیسی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی است.که در حال حاضر 28 کشور از آمریکای شمالی و اروپا عضو آن هستند.

 اعضای ناتو (NATO) عبارتند از: اسپانیا، استونی، اسلوواکی، اسلوونی، انگلیس، ایتالیا، ایسلند، آلبانی، آلمان، آمریکا، بلژیک، بلغارستان، پرتغال، ترکیه، جمهوری چک، دانمارک، رومانی، فرانسه، کانادا، کرواسی، لتونی، لوکزامبورگ، لهستان، لیتوانی، مجارستان، نروژ، هلند و یونان عضو آن هستند.


ناتو سازمانی است که در دوران پس از جنگ جهانی دوم برای اجرای پیمان آتلانتیک شمالی در سال ۱۹۴۹ تشکیل شد. در سال‌های اولیه بعد از جنگ جهانی دوم و در واکنش به توسعه طلبی‌های شوروی سابق در کشورهای اروپای شرقی و مرکزی در ماه مارس سال ۱۹۴۸ پنج کشور انگلیس، فرانسه، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ با امضای معاهده بروکسل اتحادیه دفاع جمعی را تشکیل دادند.

سپس آنها از کشورهای دانمارک، ایسلند، ایتالیا، نروژ و پرتغال دعوت به پیوستن به این فرایند کردند. دو ماه بعد با پیوستن کانادا و آمریکا به این جمع در چهارم آوریل سال ۱۹۴۹ پیمان آتلانتیک شمالی در واشنگتن به امضا رسید و سازمان ناتو تشکیل شد.

قلب پیمان ناتو ماده پنج آن است که در آن کشورهای امضا کننده توافق کرده‌اند حمله نظامی علیه یک یا چند کشور عضو در اروپا یا آمریکای شمالی را به عنوان حمله به تمامی کشورهای عضو تلقی کنند و به مقابله آن برخیزند.

طبق ماده ۹ پیمان آتلانتیک شمالی برای سازمان ناتو یک ساختار متمرکز متشکل از نهادهای نظامی و مدنی در نظر گرفته شده است. در رأس ناتو شورای آتلانتیک شمالی متشکل از وزرای کشورهای عضو قرار دارد که حداقل هر دو سال یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. این شورا بالاترین مرجع تصمیم گیری در پیمان ناتو است و تصمیمات آن به اتفاق آرا اتخاذ می شود.

از آنجا که ناتو برای مقابله با تهدیدات نظامی شوروی سابق و پیمان ورشو تأسیس شده بود برای این سازمان یک سیستم کامل فرماندهی نظامی برای جنگ‌های احتمالی در نظر گرفته شده که متشکل از رؤسای ستادهای ارتش کشورهای عضو و سه سرفرماندهی شامل فرماندهی اروپایی، فرماندهی اقیانوس اطلس و فرماندهی انگلیس است.

مقر ناتو ابتدا در فرانسه قرار داشت اما پس از آن که ژنرال دوگل سال ۱۹۶۶ در اعتراض به سیطره آمریکا بر این سازمان از فرماندهی نظامی ناتو خارج شد به بروکسل منتقل شد.

آمریکا در چارچوب پیمان ناتو حدود ۳۰۰ هزار نیروی نظامی و تعدادی از کلاهک‌های هسته‌ای خود را برای مقابله با تهدیدات شوروی در آلمان غربی و سایر کشورهای اروپای غربی مستقر کرد که پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد که موجودیت پیمان ناتو به عنوان یک سازمان نظامی را زیر سؤال می برد به تدریج در صدد انتقال آنها به سایر مناطق برآمده است.

اگرچه فروپاشی شوروی و وحدت آلمان در سال ۱۹۹۰ موجب شد که نقش نظامی ناتو زیر سؤال برود اما اعضای این سازمان با تمرکز بر ناتو به عنوان یک سازمان سیاسی متولی حفظ ثبات بین المللی در اروپا در صدد گسترش آن نیز برآمده اند.

پس از تشکیل ناتو در سال ۱۹۴۹ با عضویت ۱۲ کشور به مرور کشورهای عضو آن افزایش یافته است. یونان و ترکیه در سال ۱۹۵۲، آلمان در سال ۱۹۵۵، اسپانیا در سال ۱۹۸۲ و جمهوری چک، مجارستان و لهستان در سال ۱۹۹۹ به ناتو پیوسته‌اند.

همچنین در گسترش این سازمان به شرق در سال 2004 با پیوستن کشورهای بلغارستان، استونی، لتونی، لیتوانی، رومانی، اسلواکی و اسلوونی تعداد اعضای ناتو به ۲۶ کشور افزایش یافته است.

در مرحله جدید گسترش اعضای ناتو، با پیوستن کشورهای آلبانی و کرواسی از ابتدای آوریل 2009 تعداد اعضای این سازمان به 28 کشور افزایش یافت

علاوه بر این ناتو اکنون در چارچوب جنگ علیه تروریسم در صدد ایفای نقش در سایر مناطق جهان از جمله افغانستان و عراق برآمده است. تأکید بیانیه هفدهمین اجلاس سران ناتو در استانبول بر اعزام تعداد بیشتری نیروی نظامی به افغانستان و آموزش نیروهای نظامی عراق توسط ناتو بیانگر تمایلات جدید ناتو است


پیمان‌های نظامی و نسبت کشور‌های مختلف با این پیمان‌ها همواره یکی از مهمترین و راهبردی ترین موضوعات در تحلیل امنیت ملی کشور‌های مختلف محسوب می‌شوند. توسعه سازمان پیمان آتلانتیک شمالی( ناتو) از منظر بسیاری از کارشناسان نه تنها دربردارنده ثبات و امنیت برای ایران نخواهد بود، بلکه منابع ناامنی بزرگی را درمحیط امنیتی ایران تشدید می‌کند. این موضوع هنگامی اهمیت بیشتری می‌یابد که در نظر داشته باشیم تحولات این سازمان به گونه‌ای پیش می‌رود که درآینده بسیار نزدیکی شاهد حضور بیشتر این سازمان درمنطقه خواهیم بود.

گسترش حضور و نفوذ روزافزون ناتو در آسیای مرکزی، قفقاز و مناطق دیگر پیرامون جمهوری اسلامی ایران ازجمله افغانستان و عراق، طرح تقاضای پیوستن به ناتو از سوی برخی از کشورهای منطقه و کشور‌های همجوار ایران و هم‌چنین طرح جدید این سازمان که با جدّیت تمام روابط دوجانبه و چند جانبه‌ای را با کشورهای حاشیه‌ خلیج فارس پی‌گیری می‌کند، از جمله نشانه‌های روشن روند پرشتاب نفوذ ناتو درمنطقه است.

از این رو بررسی تهدیدات گسترش حضور ناتو برای ثبات و امنیت جمهوری اسلامی ایران و ارائه تحلیلی منطقی و راهبرد‌هایی پیشگیرانه در مواجهه با تهدیدات بالقوه‌ی آن یکی از مهمترین و راهبردی ترین مسائل در سیاست‌گذاری خارجی جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود.

تشکیلات و ارکان ناتو

تشکیلات سازمان پیمان آتلانتیک ‌شمالی را می‌توان به سه ‌بخش اصلی تقسیم نمود:
۱- شورای آتلانتیک‌شمالی

۲- دبیرخانه


۳- کمیته نظامی

دراین ساختار، شورا، دبیرخانه و ارگان‌های زیرمجموعه‌ی آن‌ها بخش غیرنظامی، و کمیته نظامی و نهادهای زیرمجموعه آن بخش نظامی ناتو را تشکیل می‌دهند.

شورای آتلانتیک‌شمالی

شورای آتلانتیک‌شمالی رکن اصلی ناتو است. همه کشورهای عضو درآن نماینده دارند و دارای حق رأی مساوی هستند. تصمیم‌گیری در شورای ناتو بر اساس اتفاق آراء انجام می‌گیرد و هر کشور تنها حق یک رأی دارد. این شورا در دوسطح تشکیل جلسه می‌دهد:

۱- شورای وزیران

۲- شورای نمایندگان دائم

اجلاس شورای وزیران

اجلاس شورای وزیران، سالانه دو تا سه بار تشکیل می‌شود و بسته به موضوع کار شورا، یک یا چند وزیر به نمایندگی از هر کشور عضو درآن شرکت می‌کنند. ریاست این شورا در هر اجلاس برعهده‌ی وزیر خارجه یکی از کشورهای عضو است.
شورای وزیران مسوولیت تعیین خط مشی‌های کلی سازمان، رسیدگی و اخذ تصمیم درمورد مسائل سیاسی و اموراساسی، اداری و مالی پیمان، همچنین برقراری ارتباط میان مقامات نظامی و غیرنظامی را عهده دار است.

اجلاس شورای نمایندگان دائم

اجلاس شورای نمایندگان دائم نیزدرسطح نمایندگان دائم کشورها که همواره در بروکسل حضور دارند، برگزار می‌شود. این اجلاس هر هفته یک تا دوجلسه خواهد داشت. وظایف شورای نمایندگان دائم، مطالعه مقدماتی و ارائه‌ی پیشنهاد درباره‌ی اموری ست که اتخاذ تصمیم در مورد آن‌ها باید از سوی شورای وزیران به عمل آید، همچنین شورای نمایندگان دائم مسولیت تعقیب سیاست‌ها و تصمیم‌هایی که درسطح شورای وزیران اتخاذ شده است را برعهده دارند.

گروه‌ها، کمیته‌ها و مؤسسات تخصصی شورای آتلانتیک شمالی

شورای آتلانتیک‌شمالی‌ (ناتو) علاوه‌براین دو شورا، تعدادی گروه و کمیته تشکیل داده است تا مسائل مختلف سیاسی، اجتماعی ، فرهنگی و غیره را که به این گروه‌ها یا کمیته‌ها ارجاع می‌شود، مورد مطالعه قراردهند. مهمترین این کمیته‌ها عبارتنداز: کمیته مشاوران سیاسی، کمیته مشاوران اقتصادی، کمیته بررسی سالانه، کمیته تسلیحات، کمیته بودجه نظامی و…

این کمیته‌ها نظارت خود را درغالب توصیه یا پیشنهاد، در اختیار شورای ناتو قرارمی‌دهند. علاوه ‌براین کمیته‌ها، شورای ناتو دارای موسسات تخصصی‌ای نظیر «کالج دفاعی ناتو»، گروه «مشاوره برای توسعه»، «گروه تحقیقات فضایی»، «مرکز تحقیقات زیردریایی» و «موسسه ارتباطات» است.

دبیرخانه:

رکن دیگر سازمان آتلانتیک‌شمالی، دبیرخانه این سازمان است که در رأس آن دبیرکل قراردارد. دبیرکل توسط شورا انتخاب و به کارگمارده می‌شود. دبیرکل رئیس شورای نمایندگان دائم است و ریاست جلسات شورای نمایندگان و مسئولیت اداره دبیرخانه و امورمختلف شورا را برعهده دارد. دبیرکل هم‌چنین مسائل گوناگون را برای تبادل نظر به شورا پیشنهاد می‌کند. وی به هنگام بروز اختلاف میان کشورهای عضو پیشنهادهایی برای حل اختلافات ارائه می‌کند و اقدامات لازم را انجام می‌دهد.

کمیته نظامی

از دیگر نهادهای پیمان ناتو، کمیته‌ی نظامی است که عالی‌ترین رکن نظامی ناتو محسوب می‌شود. کمیته نظامی را شورای وزیران تعیین‌کرده و اختیاراتی خاص را به آن تفویض می‌کند. این کمیته متشکل از رؤسای ستاد ارتش کلیه کشورهای عضو است و دربرابر شورا مسئول و پاسخگوست.

جلسات کمیته نظامی دائمی نیست، اما حداقل دوبار در سال و یا زمانی که ضرورتی ایجاب نماید تشکیل می‌شود. وظیفه کمیته‌ی نظامی ارائه راه‌حل‌های مناسب برای مسائل نظامی به شورای آتلانتیک‌شمالی است. ریاست کمیته هربار بر عهده یکی از اعضاست. برنامه‌ریزی و استمرار کار این کمیته را تشکیلاتی اجرائی که نظامی است و «گروه دائم» نام دارد بر عهده دارد.

درسال ۱۹۵۲ در کنفرانس لیسبون کمیته‌ای به نام «کمیته نمایندگان نظامی» تأسیس کرد که نهادی دائمی است. این نهاد متشکل از گروه دائم و نمایندگان سایر کشورهای عضو است و مقرّ آن در واشنگتن قرار دارد. ‌«کمیته‌ی نمایندگان نظامی» با دادن اطلاعات و اخبار لازم با کمیته‌ی نظامی همکاری دارد.

زیر نظر این کمیته نظامی، سازمان‌هایی فعالیت دارند که ازجمله آن‌ها می‌توان به «آژانس استانداردهای نظامی»، «گروه مشاوران تحقیقات و توسعه فضایی» و «کالج دفاعی پیمان آتلانتیک‌شمالی» اشاره کرد.

امـّا فرماندهی عالی نظامی از مهم‌ترین سازمان‌هایی ست که زیر نظر کمیته‌ی نظامی فعالیت دارند.

فرماندهی عالی نظامی ناتو

نیروهای نظامی عضو پیمان ناتو را می‌توان به سه دسته زیر طبقه‌بندی کرد:

۱- نیروهایی که تحت فرماندهی مستقیم ناتو قراردارند

۲- نیروهایی که دوّل عضو پذیرفته‌اند درصورت وقوع جنگ با بسیج عمومی دراختیار ناتو قراردهند.

۳- نیروهایی که تحت فرماندهی ملی کشورهای عضو پیمان ناتو قراردارند.

فرماندهی سازمان آتلانتیک‌شمالی ازنظر جغرافیایی و سیاسی به سه فرماندهی نظامی و یک گروه طرح‌ریزی ناحیه‌ای تقسیم شده است. حدود اختیارات هریک از فرماندهی‌ها با توجـّه به عوامل مختلف ازجمله جنگ و صلح فرق می‌کند.

الف: فرماندهی عالی اروپا (SACEUR)

قلمرو این فرماندهی از دماغه شمال تا دریای مدیترانه و از اقیانوس اطلس تا شرق ترکیه است. این فرماندهی خود دارای فرماندهی‌های تابعه ذیل است:

۱- فرماندهی شمال اروپا

۲- فرماندهی مرکز اروپا

۳- فرماندهی جنوب اروپا

ب: فرماندهی منطقه اقیانوس اطلس (SACLAND) حوزه آتلانتیک

قلمرو این فرماندهی از قطب شمال تا مدار رأس السرطان و از آب‌های ساحلی آمریکای‌شمالی تا آب‌های ساحلی اروپا و آفریقا و پرتقال امتداد دارد. این فرماندهی خود دارای فرماندهی‌های تابعه به شرح ذیل است:

۱- فرماندهی غرب اقیانوس اطلس

۲- فرماندهی شرق اقیانوس اطلس

۳- فرماندهی ناوگان تخریبی اقیانوس اطلس

ج: فرماندهی کانال مانش:

قلمرو این فرماندهی کانال مانش و جنوب آب‌های دریای شمال است.

د: گروه طرح‌ریزی ناحیه‌ای کانادا و ایالات متحده آمریکا

این گروه که حوزه مسئولیت آن منحصربه آمریکای شمالی است، طرح‌های دفاعی برای منطقه کانادا و ایالات متحده آمریکا را تدوین و به‌ کمیته نظامی ارائه می‌دهد. در دهه ۱۹۹۰ درپی فروپاشی اتحاد شوروی و انحلال پیمان ورشو، تغییراتی در ساختار ناتو به وجودآمد که بیشترین این تغییرات دربخش فرماندهی عالی نظامی بود. در پی این تغییرات:

۱- فرماندهی عالی مانش حذف شد.

۲- تعداد فرماندهی اروپا از چهار فرماندهی به سه فرماندهی کاهش یافت به گونه‌ای که فرماندهی اروپای شمالی و منطقه انگلستان در یکدیگر ادغام و تبدیل به یک فرماندهی به نام فرماندهی شمال غرب شدند که مسئولیت سرزمین‌های نروژ، انگلیس، دریای بالتیک، مانش و دریای شمال را عهده‌دار شد. پایگاه این فرماندهی در انگلیس قرارداده شد.
همچنین تغییرات دیگری نیز درحوزه‌های امنیتی سایر فرماندهی‌های اروپا به پدید آمد.

توسعه ناتو و اقدامات خارج ازقلمرو

نکته مهم این‌جاست که سازمان پیمان آتلانتیک ‌شمالی (ناتو)، بدون هیاهو و جلب توجه زیاد در حال تبدیل شدن به سازمانی تقریبـاً جهانی‌ ست. این اتحادیه که برای محافظت از اروپای پس از جنگ دربرابر اتحاد جماهیرشوروی تأسیس شده بود اکنون اهداف خود را در اقصی نقاط جهان دنبال می‌کند. ناتو دراین فرآیند هم گستره جغرافیایی و هم تنوع مأموریت‌های خود را بسط داده است و به این منظور از طرح‌هایی، همچون «مشارکت آتلانتیک اروپا»، «مشارکت برای صلح» و «گفتگوی مدیترانه» استفاده کرده است.

ضرورت اقدام در مناطق خارج از اروپا که در ادبیات ناتو “خارج از قلمرو” خوانده می‌شود، به طور روزافزونی مورد تأکیداین سازمان درحال گسترش است و بدین منظور، کمیته‌ها و گروه‌های جدیدی برای ارتباط با مناطق جدیدی که در حوزه فعالیت ناتو قرارمی‌گیرند تشکیل شده و یا در حال تشکیل است. همان‌طور که به دنبال طرح مشارکت برای صلح، کمیته‌ای برای ارتباط میان ناتو و کشورهای اروپایی با قفقاز و آسیای مرکزی ایجاد شد، کمیته‌ی دیگری نیز برای ارتباط هفت کشور طرح گفت‌وگوی مدیترانه و ناتو ایجاد شد و اخیراً هم پیشنهاد تأسیس کمیته‌ای برای همکاری میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و ناتو طرح شده است که مقدمات همکاری و عضویت این کشورها را در سازمان ناتو سازماندهی کند. این پیشنهاد به دلیل توجه خاص سازمان ناتو درسال جدید میلادی به منطقه خلیج فارس طرح شده است، دراین راستا نمایندگان ناتو گفت‌ وگوها و جلسات زیادی را با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس انجام داده‌اند. همچنین بازدید‌های متعددی نیز از این کشورها برای فراهم آوردن زمینه‌های همکاری آن‌ها با سازمان پیمان آتلانتیک‌شمالی به عمل آورد‌ه‌اند.